Atık Akülerin Geri Kazanım Süreci

Akümülatörler yani kısaca aküler günlük hayatımızda önemli bir yere sahiptir. Kara taşıtları, deniz taşıtları, evlerimizde veya işyerlerinde kullandığımız bilgisayarların güç kaynakları, aydınlatma aletleri, her türlü akülü oyuncaklar, bunlara en iyi örneklerdendir. Kullanım ömrü bitmiş atık akülerin geri kazanımı ve geri dönüşümü çevrenin korunması, ekonominin geliştirilmesi anlamında büyük önem taşımaktadır.

Akülerin temel hammaddeleri kurşun, kurşun bileşikleri, plastik maddeler ve asitli çözeltilerdir. Özellikle kurşun bileşikleri ve asitli çözeltiler sağlıklı bir şekilde bertaraf edilmediği veya geri kazanıma verilmediği takdirde hem insan sağlığına hem de çevreye zarar verebilmektedir. Bu nedenle atık akülerin kurallara uygun olarak yönetimi kapsamında toplama, geçici depolama ve geri kazanım işlemleri sırasında özel önlemlerin alınması gerekmektedir. 31 Ağustos 2004 tarihinde Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği yayınlanmış ve 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe konmuştur. Yönetmeliğin amacı;

  • Akümülatörlerin üretilmesinden geri kazanımına kadar geçen süreçte çevreye ve insan sağlığına zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmesini önlemek
  • Atık akümülatörlerin yönetimi amacıyla toplama, taşıma, geçici depolama ve geri kazanım işlemlerinin kurallarını belirlemektir.

Yönetmelik kamu kurum ve kuruluşların sorumluluklarını tanımlarken başta akümülatörleri piyasaya süren üretici ve ithalatçılar olmak üzere satıcılara, tüketicilere, lisanslı geçici depo ve çevre lisanslı geri kazanım tesislerine yükümlülükler getirmiştir.

Atık Akümülatörler Geri Kazanım Tesisine Nasıl Ulaşır?

Araç ya da tesis sahibi yeni akü satın aldığında kullanım ömrünü tamamlamış atık aküsünü satıcıya ücretsiz olarak teslim eder. Aksi halde bakanlık tarafından belirlenen depozito bedelinin ödenmesi gerekmektedir. Firma yetkilisi bedelsiz olarak teslim aldığı atık aküleri gerekli güvenlik önlemleri sağlanmış zemini sızdırmaz geçici depolama alanında asidini dökmeden ve üst üste en fazla 5 adet olacak şekilde sıralar. Sızma, dökülme riski olan yıpranmış aküler ise polipropilen maddeden yapılmış sızdırmaz kaplara konulur. Satıcı ayrıca bilgilendirme yazılarını ve bakanlık tarafından bildirilen depozito bedellerini tüketicilerin görebileceği yerlere asar. Atık aküler Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği’nin 12. Maddesine göre bölge temsilcileri tarafından oluşturulan geçici depolarda veya aynı yönetmeliğin 18. Maddesine göre valilikler tarafından lisanslandırılan atık akü geçici depolama alanlarında kayıtları tutularak en fazla 90 gün bekletilir. Bu süreç tamamlandığında atık aküler Ulusal Atık Taşıma Formları(UATF) doldurularak lisanlı araçlarla, çevre lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilir. Çevre lisanslı geri kazanım veya geri dönüşüm tesisine gelen atık akü taşıma araçları gerekli kontroller yapıldıktan sonra beraberinde getirdikleri ulusal Atık Taşıma Formlarını tesis yetkilisine onaylatarak atık teslimini yaparlar.

Atık Aküler Nasıl Geri Kazanılıyor?

Tesise gelen atık aküler öncelikle çekiçlerle ezilerek parçalara ayrıştırılır ve kurşun-asit karışımından oluşan hamur tabakası süzülür. Kurşun ve plastik parçaları olduğu karışım, içinde su bulunan büyük bir kazana alınarak belli bir süre bekletilir. Bu süre zarfında kurşun ve ağır metaller suda çökerken diğer plastik parçalar su yüzeyine çıkar. Böylece aküyü oluşturan maddelerden bazılar birbirinden ayrılır ve plastik parçalar temizlenir. Ayrıştırılan plastik parçalar yeni akü yapımında veya farklı malzemelerin yapımında kullanılmak üzere plastik geri kazanım işlemlerine gönderilir. Kurşun-asit karışımı çamurda bulunan asit nötralizasyon işlemiyle su haline getirilir ve basınçlı bir süzgeç suyu süzerek geriye sadece kurşundan oluşan kek tabakası kalır. Kek filtre presten toplanarak diğer metallerle birleştirilir. Nötralizasyon işlemi sonucu ortaya çıkan su, çöktürmeye yardımcı bazı kimyasal maddeler kullanılarak içindeki metal atıklar çökeltilir. Çöken çamur tabakası ayrıştırılır ve kalan su süzülür. Oluşan su kanalizasyon sistemine verilebilecek kadar arıtılmıştır. Ayrıştırılan çamur tabakası önceden toplanan kurşun ve metal karışımına eklenir. Katkı maddesi olarak saflaştırılmış kömür eklenir. Karışım daha sonra kurutucuya gönderilerek metallerde kalan nem giderilir. Daha sonra karışım 10 saat boyunca fırında bekletilerek içinde bulunan kurşun erir ve sıvı hale geçer. Erimiş kurşun bir kazana alınır ve burada sodyum hidroksitle karıştırılır. Bu işlem bazı yabancı maddelerin yüzeye çıkmasının sağlar. Geri kazanım sürecinin sonunda kurşun artık saflaştırılmış ve yeniden akü yapılmak üzere döküme hazır hale getirilmiştir.

Türkiye genelinde oluşan yıllık ortalama atık akü miktarı 70-80 bin ton civarındadır. Yaklaşık 60 000 ton atık aküden 35 000 ton kurşun ve 9 bin ton plastik geri kazanımı yapılabilmekte, oluşan yaklaşık 10 000 ton asitli su ise nötralize edilerek tekrar kullanılmaktadır. Böylece hem asitli suyun yaratabileceği çevre kirliliği önlenmekte hem de su kaynakları korunmaktadır. Geri kazanım sonucu hücreleri yenilenmiş ve tekrar şarj edilen aküler yeniden piyasaya sunulmaktadır.




0 Yorum :